A RUPTURISTA [1973-1985]
Foi construída por individuos que tras vivir unha ampla experiencia migratoria non retoman a actividade agraria que desenvolvían antes da migración, aínda que a precariedade laboral que caracteriza á Galicia rural non lles permitirá incorporarse a outros sectores productivos.
Esta ambigüidade hase expresar na vivenda, que perde as dependencias de uso agrícola agora reemprazadas por amplos espacios polivalentes, onde mesmo se poden recoller os apeiros e as colleitas dunha actividade agraria residual como radicar un pequeno establecemento hostaleiro, comercial ou industrial de iniciativa propia.
A chegada da tecnoloxía do formigón armado ao mundo rural, xunto coas novas necesidades que acabamos de relatar conducirán a un modelo espacial que nada ten que ver cos precedentes, circunstancia que parece satisfacer ao usuario, quen enfatiza a imaxe novidosa da súa vivenda empregando cores e texturas rechamantes.

A INVOLUCIONISTA [1985- ]
Foi construída por individuos que tras dunha dilatadísima experiencia migratoria retornan a súa terra para descansar ou xubilarse.
A vivenda transfórmase agora nun artefacto meramente residencial, no que a abundancia de espacio e a dotación de instalacións sofisticadas fálanos da querencia do seu usuario polo confort.
A nova vivenda escapa da imaxe rechamante da tipoloxía precedente, buscando o sosego que brindan os materiais tradicionais, se ben utilizados agora nos seus formatos industrializados.
Por outra parte o dominio do oficio e a experiencia que xa conseguiu o constructor rural xunto coa forte capitalización do promotor facilitarán a realización de edificios de grande e complexo volume. Funcionalmente a casa acusará a desaparición das dependencias relacionadas coas actividades agrarias, mostrando un programa complexo no que abundan os espacios estanciais. Podemos comprobar tamén que a elevación dos estándares de confort e intimidade ten provocado a subdivisión das áreas de descanso e de hixiene ata a individualidade.

AS FONTES DA CASA
Outra das cuestións a precisar da nosa casa é aquela que ve nas súas novidosas formas un producto de procedencia foránea.
Esta hipótese debémola desmentir con rotundidade pois comprobamos que os promotores procedentes do estranxeiro, incluso os chegados do mesmo país constrúen en Galicia arquitecturas que non teñen nada que ver entre sí. Na mesma orde de cousas podemos verificar o argumento inverso, isto é, que arquitecturas semellantes non se corresponden con promotores sometidos a situacións vitais similares.
Así pois os escasos exemplares das arquitecturas que formalmente puideran ter vinculación directa coas propias doutros países deben ser consideradas unha mera anécdota.
A estética da casa é o producto da mestura de imaxes parciais entresacadas de mil e unha fontes, procedentes das máis variadas orixes: a tv, as arquitecturas urbana e suburbana e –xa no caso dos emigrantes– da migración. Isto é, tanto do lugar de destino, nalgún dos puntos do traxecto migratorio, incluíndo aquí as polucións atribuíbeis aos compañeiros no destino (turcos, polacos, etc.).

TRADICIÓN E MODERNIDADE BAIXO O MESMO TEITO
Dende un punto de vista estrictamente cronolóxico as vivendas obxecto ás que nos estamos a referir son contemporáneas xa que foron levantadas no derradeiro tercio do século XX. Aínda así compróbase que a morada está inzada de invariantes arcaicos, extraídos directamente da tradición vernacular, afectando ós ámbitos funcional e tecnolóxico da vivenda.
No aspecto funcional a organización da casa revela con frecuencia pautas de vida tradicionalistas, aínda desenvoltas –como sempre se fixo– na cociña a carón do lume e da recén chegada televisión, ou organizando as relacións suprafamiliares en torno á comensalidade ritual, para a que se dispón, case de maneira sistemática, de amplos comedores. Tamén a persistencia na casa contemporánea do salón –un espacio con vocación de nobreza, ricamente amoblado e decorado– reservado para as celebracións excepcionais evócanos pautas de uso premodernas.
Podemos ler a modernidade da casa na incorporación de sofistificadas instalacións e equipamentos. Pero tamén identificamos o arcaísmo na pervivencia, xunto ao elemento moderno do seu equivalente vernáculo. Así pois non nos sorprende encontrar na cociña fogóns eléctricos, de butano e incluso fornos microondas convivindo coa cociña tradicional de leña e incluso coa lareira, da mesma maneira que encontramos modernas lavadoras e secadoras –traídas quizais na equipaxe do emigrante– á beira de pilóns e tendais.
Tamén dende o punto de vista tecnolóxico a casa contemporánea é un producto arcaico xa que se ben nace da utilización de materiais de construcción industrializados, a execución e a xestión da obra realízanse conforme as tradicionais pautas de autoconstrucción, sendo a vivenda concibida como un obxecto resultante da acumulación permanentemente inconclusa de esforzos.
Así pois o levantamento da casa segue a ser unha operación que involucra a toda a comunidade local e á familia, recorréndose aos especialistas unicamente para resolver as etapas de meirande dificultade, como por exemplo a estructura, a cuberta e as instalacións. De igual maneira o financiamento da obra revela certo anacronismo xa que esta é unha cuestión ante a que o grupo familiar raramente recorre a fontes alleas o que provoca con frecuencia que deba fragmentarse a execución do edificio para axeitala ás disponibilidades económicas familiares.

Por outra banda o deseño da casa –ao igual que ocorría no mundo tradicional– segue a corresponderlle ao promotor do edificio quen recorre ao especialista –este é o arquitecto– para resolver unicamente as cuestións que non domina –tal é o caso do cálculo da estrutura e de toda a burocracia relacionada coa execución e a posta en uso do edificio.

ESPELLO DA SOCIEDADE
Como colofón de todo o que acabo de dicir, estou en condicións de afirmar que as tres tipoloxías de casa contemporánea das que acabo de analizar non son máis que a expresión da nova vivenda popular de Galicia nacida, como este adxectivo indica, á marxe das canles sociais, técnicas e culturais profesionais.
A casa contemporánea transformouse –e segue a transformarse– e os seus cambios non son máis que o espello no que se reflexa a sociedade galega. Explícase así que a casa rural na contemporaneidade teña perdido a súa condición de sede da empresa familiar agraria para transformarse no lugar onde reside un grupo familiar, que desenvolvendo as súas actividades fora do fogar fan da vivenda un lugar destinado exclusivamente á reposición da forza de traballo.

Na ampla lista de coautores ocupa un lugar senlleiro a administración a todos os seus niveis, desde o conselleiro que ignorou a realidade durante lustros ao munícipe con intereses localistas.
Así as cousas, o promotor da casa rural é verdugo pero tamén víctima. Unha víctima que estragou a súa vida –enriquecendo entre tanto a moitos– para levantar a vivenda que el considerou digna e que agora algúns –sen entender do que falan– chaman FEA.
Na década dos vinte os nosos avós tamén clamaron contra as agresivas casas dos indianos. Unhas casa que por certo hoxe veneramos.